WWW.DEHATICO.IR
گاجره


1396/08/14
گاجره



گاجره

گاجره در كنار يكى از اصلى ترين سرچشمه هاى "ارنگ رود" يا رود كرج قرار گرفته است. "ارنگ" نامى است كه در زبان پهلوى به رود كرج داده شده است، ريشه ى "ارنگ" در متون اوستايى "رِنگ ها rengha" است كه رودى اساطيرى بوده و همراه با "ونگهو vanghu" رود ديگر هم طراز خود، كشور موهوم "خونريس" را سيراب مى ساخته اند، كه نام وارنگرود مى تواند برساخته از واژه ى "ونگهو" باشد. البته بر اساس واحد تقسيمات ديوانى گذشته نام "لورا" يا (آبادى هاى كناره راه) بر قسمت هاى شمالى ارنگ رود گذاشته شد. در زمان ساسانيان و احياء دين و فرهنگ زرتشتى، بخش رى باستان و كوهستان پيش روى آن كه محدوده ى وسيعى از البرز جنوبى و شمالى را شامل مى شده است، از واژه هاى انبوه اوستايى كه در زبان پهلوى دگرگون شده و شكلى متفاوت يافته بودند، انباشته گرديد. و اينكونه بود كه ساكنان رى كهن در حال و هواى رونق مذهب باستانى خود پس از حمله ى اسكندر، در استحاله اى وسيع و هيجانى، به مانند سازى واژگان مقدس اوستا، پيرامون طبيعت اطراف خود پرداختند.
از جمله ى اين تحولات زبانى، نام اسطوره اى "رِنگ ها" ى اوستا بود كه در زبان پهلوى ساسانى به بزرگترين رودخانه ى زيستگاه آنها داده شد. از آن زمان اين رود "ارنگ روت" نام گرفت و آبادى هاى پيرامون آن "ارنگه رودبار" نام گرفتند. از "ارنگ رود" اساطيرى در مهريشت ياد شده است و مهر را در تار و مار ساختن پيمان شكنان با اين عبارت موفق مى داند:
"با دست هاى بلند خويش پيمان شكن را گرفتار كند، گرچه او در خاور هند باشد او را بر اندازد، اگرچه در باختر باشد يا در دهانه ى رود ارنگ و يا در مركز زمين باشد."(١)
نام هاى مجهول و ناآشنا جزء مهم تاريخ، فرهنگ و هويت ملى ما است كه درك مفاهيم نام هاى جغرافيايى احتياج به پژوهشى ژرف در زبان شناسى، اساطير و علم تاريخ دارد كه بايسته است علماى بزرگ بر اين مهم بكوشند.
گاجره گويا نام گياهى است كه در گذشته از آن به عنوان   مايه ى پنير براى تخمير شير و به دست آوردن پنير استفاده مى شده است، كه به دليل وفور اين گياه در اين منطقه از البرز، نام گاجره بر آن نهاده شده است.
با تأسيس وزارت صناعت و فلاحت در سال ١٣٠٩ و آغاز كارخانجات قند سازى و سيمان و ذوب فلزات، موضوع اكتشاف و گشايش معادن ذغال سنگ براى تأمين مواد اوليه و انرژى اين صنايع مطرح و فعاليت هاى معدنى براى توليد ذغال سنگ در سال ١٣١٣ با گشايش معادن ذغال سنگ گاجره، شمشك، لالون و اليكا در دامنه ى جنوبى البرز آغاز و در سال ١٣١٦ هم زمان با عقد قرارداد كارخانه ذوب آهن كرج با شركت داماك گروپ آلمان، اكتشاف جديد به منظور تأمين ٢٥٠ هزار تن ذغال سنگ مورد نياز اين پرژه آغاز گرديد، كه با وقوع جنگ جهانى دوم اين فعاليت ها به نتيجه نرسيد و توليد ذغال سنگ در سال ١٣١٦ فقط حدود ساليانه ١٣٣ هزار تن برآورد گرديد.
بعد از خروج اشغال گران از كشور فعاليت مجدد حفارى و برداشت ذغال سنگ آغاز و در سال ١٣٣٢ در پى كشته شدن تعدادى از كارگران معدن ذغال سنگ گاجره اعتراضاتى در اين رابطه صورت گرفت. اين معدن از جمله معادنى بود كه سنديكاى كارگرى در آن شكل گرفته بود، هر چند خبر هاى بيشترى از اين سنديكا و اعتراضات كارگرى آن در دست نيست.
ظاهراً سنديكاى معدن گاجره كه عمر آن دو سال بوده است در زمينه هايى توانسته بود فشار به كارفرما وارد آورده تا كارگران منتظر خدمت را به كار برگردانده و همچنين كار سبك ترى به كارگران بيمار بدهد.
از مديران خوب معدن گاجره مى توان به مهندس زاهدى و مهندس زند و مهندس خادم اشاره كرد، پوپك خادم، آهنگساز و موسيقيدان ايرانى، فرزند مهندس خادم، آرامش و سكونِ گاجره را در انتخابِ رشته اش كم تأثير ندانسته است.
حالا اينجا باغى است كه قدمت بعضى از درخت هايش به سال هاى معدن بر مى گردد، و در ميان درختان ساختمان و تأسيسات هتل گاجره قرار دارد، همان ساختمان هايى كه با هدف تأسيس دانشكده معدن شروع و پس از اتمام به مجموعه اى رفاهى تبديل گرديد.
باغ هتلى كه مى توان از آن به عنوان يكى از زيباترين فضاهاى طبيعى منطقه نام برد.
از جاذبه هاى اين مجموعه مى توان  به مسجد گاجره، عمارت مسكونى رئيس معدن، شومينه با سوخت ذغال سنگ در ساختمان اصلى و خانه هاى همجوار آن اشاره كرد. قبل از هر چيز و هرجا، بايد به ديدن قديمى ترين و با اصالت ترين جاذبه گردشگرى اين منطقه رفت، تونلى خنك و نمناك كه روزگارى دالان رفت و آمد معدنچى ها بوده  و يكى از نشانه هاى روز هايى كه كه كارگران زحمت كش معدن از همين تونل ها عبور مى كردند، البته گاجره به ظاهر متعلق به آنهاست!
ﺯﻳﺮﺍ اين مجموعه زير نظر صندق بازنشستگى صنعت فولاد اداره مى شود..



ایزد پلخوابی

منابع:
ايران نامك،
فرهنگ ايران باستان،
هزاره هاى گم شده، جلد چهارم
فرهنگ نامواژگان
تاريخچه سنديكاهاى كارگرى در ايران
تارنماى وزارت صنعت و معدن

نظردهی
نام :
ایمیل :
نظر :
نظرات
نظری ثبت نشده است